Η μεγάλη μάχη της Καισαριανής (15 - 16 Ιούνη 1944)

 

Η μεγάλη μάχη της Καισαριανής (15 - 16 Ιούνη 1944) «ΤΑ ΒΟΛΙΑ ΚΙ ΑΝ ΣΕ ΦΑΓΑΝΕ, ΝΕΚΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΟΒΕΡΙΖΕΙΣ».

Στους επικοινωνιακούς ακροβατισμούς των συστημικών κομμάτων έχουν θέση και μάλιστα περίοπτη και εμμονικοί επαγγελματίες αντικομμουνιστές που έχουν αναλάβει μεταξύ των άλλων και το βαρύ έργο να αναβαπτίσουν και να ξεπλύνουν τους δοσίλογους συνεργάτες των Γερμανών, κάνοντας το άσπρο μαύρο και να χύνουν αντικομμουνιστικό μελάνι περί «ξενοκίνητου» και «αντεθνικού» ΚΚΕ και ιδιοτελούς ΕΑΜ με κορώνες και αθλιότητες που δεν αντέχουν ούτε στην επιστήμη, ούτε στη λογική.

Το έργο το έχουμε ξαναδεί. Πρόκειται για «στρατευμένους ιστορικούς» από αμερικανικά κέντρα και παράκεντρα, με περγαμηνές στην αναθεώρηση της Ιστορίας και στον αντικομμουνισμό. Στόχος το παρελθόν να εξορκισθεί ανέκλητα και οριστικά, να μην ταράξει ξανά τις συνειδήσεις των ανθρώπων και να τους εμπνεύσει παραδείγματα. Να ξεχαστεί η θεωρία της πάλης των τάξεων ή καλύτερα να ενοχοποιηθεί ή να σαρκασθεί, καθώς το φάντασμα εξακολουθεί να πλανιέται ακόμη πάνω απ' την Ευρώπη και τον κόσμο ολόκληρο. Και ιδού η εργαλειακή χρησιμότητα ορισμένων αφηγήσεων στη μεταμοντέρνα εποχή μας: από τους Ελασίτες ως τους μαχητές του Στάλινγκραντ και του Κιούρσκ, από το "κόμμα των εκτελεσμένων" (ΚΚΓ) ως τους μαχητές των Βιετκόγκ, από τα υπόγεια της παρανομίας ως τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, από το μαχόμενο εργατικό και κομμουνιστικό κίνημα ως τις απόπειρες θεμελίωσης λαϊκής εξουσίας, όλα αυτά, άνθρωποι, ιδέες, αγώνες ήταν όργανα του κακού!!!

Η θεωρία των δυο άκρων, δηλαδή ο κόκκινος και ο μαύρος φασισμός, η μαύρη και η κόκκινη τρομοκρατία!!! Οι κατασκευαστές αυτού του αναθεωρητισμού γνωρίζουν πολύ καλά ότι το παρελθόν νοηματοδοτεί το παρόν και στο παρόν επινοείται το μέλλον, όχι, όμως, γραμμικά και νομοτελειακά. Στη μεταμοντέρνα εποχή, που εδράζεται αποκλειστικά στο παρόν, δεν μπορεί να επιβιώνει μια ζώσα ιστορία, ένα παρελθόν δηλαδή που κάτι ακόμη μπορεί να προσκομίσει στο παρόν. Έτσι, λοιπόν, οι διαχειριστές του παρόντος ανακατασκευάζουν το παρελθόν αυθαιρέτως, αλλά αληθοφανώς, ώστε να συνάδει και να συνηγορεί προς τη χρεία του παρόντος.

Οι ρίζες, όμως, του ΚΚΕ είναι βαθιές και γερές. Απλώνονται στα ξερονήσια και τις φυλακές, στις ηρωικές βουνοκορφές μας, σε πόλεις και χωριά, στους τόπους των εκτελέσεων. Ενώνουν το χθες με το σήμερα και το φωτεινό αύριο. Φτάνουν από πολύ μακριά, τραβούν πολύ μακριά... Αυτή είναι η Ιστορία του. Ιστορικός πλούτος που πρέπει να γίνει γνωστός ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές.

Στις σελίδες αυτής της Ιστορίας είναι γραμμένη με κόκκινα γράμματα και αυτή της Καισαριανής. Η Καισαριανή ήταν από τις πρώτες συνοικίες της εθνικής αντίστασης και συμβολικά ονομάστηκε «Στάλιγκραντ», ώστε ο αγώνας της να παρομοιάζεται με εκείνον της ηρωικής σοβιετικής πόλης, που έπληξε την επίλεκτη στρατιά του Χίτλερ. Στη μικρή αυτή συνοικία της Αθήνας χύθηκε πολύ αίμα, χάθηκαν ανθρώπινες ζωές από τις κακουχίες της κατοχής, συνελήφθησαν, εξορίσθηκαν και εκτελέστηκαν αρκετοί, δόθηκαν πολλές μάχες και καταγράφηκαν ηρωικές πράξεις. Περίπου 49 φορές οι Γερμανοί κατακτητές και τα τάγματα ασφαλείας θα αποπειραθούν να πατήσουν το ελεύθερο χώμα της Καισαριανής, αλλά άλλες τόσες θα αποτύχουν. Τα συγκλονιστικά γεγονότα της Καισαριανής το 1944 είναι πολλά, άλλα μνημονεύονται και άλλα φωνάζουν στα σοκάκια της και στις σκόρπιες αναθηματικές πλάκες.

Μια από τις κορυφαίες αλλά και τραγικές πράξεις της Κατοχής και της Αντίστασης ήταν η μεγάλη μάχη της Καισαριανής (15 - 16 Ιούνη 1944). Αυτές τις μέρες συμπληρώνονται 82 χρόνια από την μεγαλειώδη αυτή μάχη, την οποία τιμούν οι ΚΟ Καισαριανής του ΚΚΕ και η ΟΒ Καισαριανής της ΚΝΕ με εκδήλωση την Κυριακή 14 Ιουνίου στο μνημείο της μάχης.

Η μάχη δόθηκε ανάμεσα στο 2ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ Αθήνας (200 μαχητές) και σε 1300 γερμανούς και ταγματασφαλίτες βαριά οπλισμένους, οι οποίοι για πολλοστή φορά εισέβαλαν τα ξημερώματα της 15 προς 16η Ιουνίου 1944 στην Καισαριανή, στην προσπάθειά τους να την καταλάβουν, αιφνιδιάζοντας τον αδούλωτο κι ανυπότακτο λαό της. Κι αφού έστησαν ένα τεράστιο μπλόκο γύρω απ’ την ελεύθερη και απάτητη προσφυγική συνοικία, προχώρησαν σε μαζικές συλλήψεις και εκτελέσεις πατριωτών επί τόπου.

Το 2ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ, που είχε πληροφορηθεί τις κινήσεις των Γερμανών, από νωρίς είχε πάρει θέση σε καίρια σημεία, έτοιμο να επέμβει για να διαλύσει το μπλόκο και να προστατέψει τις γειτονιές και το λαό της Καισαριανής. Η επίθεση του ΕΛΑΣ έγινε προς τα ξημερώματα από δυο μεριές, στην κεντρική λεωφόρο της Καισαριανής και από την πλευρά του Βύρωνα και της Γούβας. Οι Γερμανοί αιφνιδιάστηκαν, το μπλόκο διαλύθηκε και οι συλληφθέντες πατριώτες έμειναν ελεύθεροι. Η σύγκρουση που ακολούθησε κράτησε μέχρι το πρωί, αλλά οι Γερμανοί δεν μπόρεσαν και πάλι να υποτάξουν την Καισαριανή. Το μεγαλύτερο τμήμα των ανταρτών του ΕΛΑΣ υποχώρησε προς τον Καρέα και τη Ν. Ελβετία, απ’ όπου κατάφεραν να διαφύγουν προς τον Υμηττό παρά το ισχυρό γερμανικό μπλόκο που υπήρχε εκεί.

Ο Στεφανής Τσάφος, στέλεχος του ΕΛΑΣ Καισαριανής και της ΟΠΛΑ, μαζί με τα παλικάρια τού Απόλλωνα Δαβλάκου, γραμματέα της οργάνωσης του ΚΚΕ Καισαριανής, πολέμησαν παλικαρίσια τον εχθρό και επιχείρησαν να διαφύγουν μέσα από το γερμανικό μπλόκο του Βύρωνα. Αλλά ο Στέφανος τραυματίστηκε βαριά στο πόδι και δεν μπορούσε να ακολουθήσει τους συναγωνιστές του κι αφού τους παρότρυνε να φύγουν, κρύφτηκε μέσα στα χωράφια σ’ ένα λάκκο, αλλά με το πρώτο φως της ημέρας οι γερμανοτσολιάδες τον ανακάλυψαν οδηγημένοι απ’ τα ματωμένα αχνάρια πάνω στο χώμα και τον συνέλαβαν. Αλλά και τα άλλα παλικάρια του Δαβλάκου βρέθηκαν περικυκλωμένα στο υψωματάκι «Αστέρι» κοντά στο μοναστήρι. Ήταν ο Απόλλωνας Δαβλάκος, ο Πρόδρομος Αδραμίτογλου, ο Σωτήρης Βενιέρης, ο Ανδρέας Κρυσταλάκος, ο Μιχάλης Μενεγάκης, ο Νίκος Νταλιάνης και ο Γιώργος Πολεμαρχάκης. Τα ξημερώματα ακούστηκαν στο ύψωμα πυροβολισμοί και ριπές που κράτησαν αρκετή ώρα. Τα επτά παλικάρια της ομάδας του Δαβλάκου και σύντροφοι του Τσάφου βρέθηκαν πριν το μεσημέρι γαζωμένοι απ’ τις σφαίρες του εχθρού πάνω στο λόφο.

Κατά τις 9. 00 το πρωί μια κουστωδία από γερμανοτσολιάδες έσερναν με φωνές και βλαστήμιες στη λεωφόρο Καισαριανής «θριαμβευτικά», φορτωμένο πάνω σ’ ένα γάιδαρο τον βαριά τραυματισμένο ΕΛΑΣίτη Στέφανο Τσάφο. Σε μια γειτονιά την ώρα που περνούσαν υπήρχε μπλόκο των Γερμανών σε ένα σπίτι και ετοιμάζονταν να εκτελέσουν επί τόπου μια ολόκληρη οικογένεια που τη θεωρούσαν ύποπτη για τον θάνατο ενός γερμανού στρατιωτικού. Ο Στέφανος Τσάφος, αν και βαριά τραυματισμένος και μισολιπόθυμος, κατάλαβε τι επρόκειτο να γίνει και με όση δύναμη του απέμενε φώναξε δυνατά προς τους γερμανούς στρατιώτες: «Αφήστε τους, εγώ τον σκότωσα» και τότε οι γερμανοί χίμηξαν πάνω του και τον κατατρύπησαν με τις ξιφολόγχες τους. Η οικογένεια σώθηκε και ο Στέφανος, αφού διαπομπεύτηκε επί ώρες στους δρόμους της Καισαριανής, μεταφέρθηκε στο Γουδή. Εκεί βασανίστηκε φρικτά. Του έκαψαν το σώμα, του τσάκισαν τα κόκκαλα, του έκαψαν το στήθος και τα γεννητικά όργανα με πυρακτωμένο σίδερο, του έβαλαν βρασμένα-καφτά αυγά στις μασχάλες και τον άφησαν ημιθανή λύνοντας και τις χειροπέδες του. Εκείνος όμως, θηρίο ανήμερο, πραγματικό βουρλιώτικο παλικάρι, πετάχτηκε ορθός αιφνιδιάζοντας τους φρουρούς του και άρπαξε ένα τουφέκι έτοιμος να σαρώσει με μια ριπή τους πάντες. Οι φρουροί έντρομοι πήδηξαν από πόρτες και παράθυρα για να αποφύγουν τις ριπές, αλλά το όπλο δεν λειτούργησε και το παλικάρι έπεσε από τα μαζικά εχθρικά πυρά που δέχτηκε μετά τον αιφνιδιασμό. Κάποιοι συναγωνιστές του αφηγούνται ότι στη συνέχεια οι ταγματασφαλίτες περιέλουσαν το πτώμα του με βενζίνη και το έκαψαν. Ήταν 16 Ιουνίου 1944.

Ο Καισαριανιώτης ποιητής Κ. Καλατζής έγραψε για τον Στέφανο Τσάφο τους παρακάτω στίχους: «Σαν το λιοντάρι σ’ έπιασαν το βαρυλαβωμένο, μα σπας στη δίκη τα δεσμά κι απάνω τους χιμίζεις, τα βόλια κι αν σε φάγανε νεκρός τους φοβερίζεις».

Ένα απέριττο μνημείο έχει στηθεί στον τόπο της θυσίας αυτών των παλικαριών και κάθε χρόνο στην επέτειο της μάχης η ΠΕΑΕΑ και το ΚΚΕ τιμούν τους 10 ήρωες που έπεσαν πολεμώντας εκείνη τη μέρα. Και οι δυο άλλοι αδελφοί Τσάφου, ο Γιάννης και ο Γιώργος, έδωσαν το παρόν στους αγώνες της Εθνικής Αντίστασης στις γειτονιές της Καισαριανής. Ο Γιάννης ήταν και για χρόνια ο σημαιοφόρος των Αντιστασιακών της Καισαριανής. Η ηρωίδα μάνα αυτών των παλικαριών πέθανε σε βαθειά γεράματα το 1980. Η φωτογραφία των αδελφών Μανώλη και Στέφανου Τσάφου βρίσκεται ανάμεσα στις φωτογραφίες των δεκάδων αγωνιστών από την Καισαριανή, στη μόνιμη έκθεση για την Εθνική Αντίσταση στο δημαρχείο της πόλης.